Sarajevo i ove godine obilježava 5. april – datum koji se smatra početkom najduže opsade jednog glavnog grada u modernoj historiji Evrope.

Tog dana 1992. godine, nakon referenduma o nezavisnosti Bosne i Hercegovine, mirni protesti građana pretvoreni su u prve smrtonosne pucnje, čime je započela srpska opsada koja će trajati gotovo četiri godine.

Početak četničke opsade veže se za događaje na Vrbanja mostu, gdje su ubijene Suada Dilberović i Olga Sučić – prve civilne žrtve rata u Sarajevu. Njihova imena danas nose most i simboliziraju početak stradanja koje će obilježiti sudbinu grada.

Opsada Sarajeva trajala je 1.425 dana, od aprila 1992. do februara 1996. godine. Grad je bio potpuno opkoljen, bez osnovnih uvjeta za život – vode, struje, grijanja i slobode kretanja. Građani su svakodnevno bili izloženi snajperskoj i artiljerijskoj vatri s okolnih brda, dok je prosječno na grad padalo na stotine granata dnevno.

Prema dostupnim podacima, tokom opsade ubijeno je više od 11.000 građana Sarajeva, među njima i više od 1.600 djece. Hiljade su ranjene, a materijalna razaranja ostavila su trajne posljedice na infrastrukturu i život u gradu.

  Najveću štetu su pretrpjeli civilni, kulturni i vjerski objekti. Ubijani su ljudi, rušeni civilni, kulturni, vjerski objekti, pa čak i bolnice.

U brdima oko Sarajeva bilo je stacionirano 120 minobacača i 250 tenkova JNA, koji su poslije dospjeli u ruke vojske RS-a.

Cilj im je bio mučenje glađu i demoralizacija stanovništva na najokrutnije načine.

Gradske četvrti, mahale, ulice, trgovi, svi važniji i manje važni objekti, stambene zgrade, privatne kuće, gađani su iz različitog naoružanja.

Mnogi objekti – zgrada gradskog porodilišta na Jezeru, centralna Pošta, Vijećnica sa desetinama hiljada vrijednih knjiga, Olimpijski muzej, zgrada dnevnog lista "Oslobođenje", brojne fabrike, škole, ustanove kulture, izgorjeli su do temelja nakon što su pogođeni minobcačkim i drugim vrstama projektila.

Neki objekti, poput zgrade RTVBiH, gađani su i tzv. modificiranim aviobombama teškim i po 250 kilograma, o čemu postoje svjedočenja i izvještaji balističara sa suđenja za zločine počinjene u ratu u Bosni i Hercegovini pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju.  

Međunarodni krivini tribunal za bivšu Jugoslaviju je za terorisanje građana Sarajeva na doživotnu kaznu zatvora osudio Stanislava Galića, nekadašnjeg komandanta Sarajevsko-romanijskog korpusa Vojske Republike Srpske.

Na zatvorsku kaznu od 29 godina osuđen je Galićev nasljednik na čelu Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS-a Dragomir Milošević.

Za teroriziraje civila u Sarajevu snajperskim i artiljerijskim napadima, uz ostalo, bivši predsjednik Republike Srpske i vojni vođa VRS-a Radovan Karadžić osuđen je na doživotni zatvor.

Na istu kaznu zatvora prvostepeno je pred Haškim tribunalom, uz ostalo, za teroriziranje civila u Sarajevu snajperskim i artiljerijskim napadima osuđen komandant VRS-a Ratko Mladić.

U presudama MKSJ-a je utvrđeno kako su jedinice Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS-a namjerno gađale civile sprovodeći kampanju terora koja je za cilj imala da izvrši pritisak na vlasti u Sarajevu.  

I pored svega, Sarajevo je tokom opsade ostalo simbol otpora i života. Kulturni i društveni život nije potpuno ugašen – održavane su predstave, koncerti i izložbe, kao čin prkosa i borbe za očuvanje dostojanstva.

Obilježavanje 5. aprila danas ima višestruko značenje. Osim podsjećanja na početak opsade, ovaj datum se obilježava i kao Dan grada Sarajeva. Tim povodom organizuju se komemoracije, polaganje cvijeća na spomen-obilježjima, te brojne kulturne i edukativne aktivnosti.

Centralni događaji obilježavanja tradicionalno uključuju odavanje počasti na spomen-obilježju ubijenoj djeci opkoljenog Sarajeva, kao i na mjestima stradanja širom grada. Poruka koja se šalje jeste jasna – sjećanje na žrtve mora ostati trajno, kao opomena budućim generacijama.

Tri decenije kasnije, Sarajevo i dalje nosi ožiljke, ali i ponos na otpor koji je pokazalo. 5. april ostaje datum koji ne označava samo početak jedne tragedije, nego i snagu jednog grada da preživi, sačuva svoj duh i nastavi dalje.