Budžet Federacije BiH nije investicijski, već primarno socijalni i potrošački, što potvrđuje i činjenica da tekući i kapitalni transferi gutaju čak 88 posto ukupnih rashoda.

Ipak, vlasti su za period od januara do septembra 2026. godine planirale određeni iznos za investicije, tačnije 137,08 miliona KM za nabavku stalnih sredstava.

Međutim, realizacija na terenu doživjela je potpuni slom. Za devet mjeseci u ove namjene potrošeno je tek 9,17 miliona KM, što znači da je izvršeno samo 6,7 posto od planiranog investicionog iznosa.

Dok su kapitalni projekti, rekonstrukcije i nabavka opreme potpuno blokirani, budžet se suočava sa dubokom dubiozom.

Redovni rashodi su dramatično nadmašili prihode, stvorivši stvarni deficit od 519,6 miliona KM, odnosno 528,7 miliona KM kada se uračuna neto nabavka stalnih sredstava.

Ovaj rezultat je alarmantan, posebno ako se uzme u obzir da je u istom periodu prošle godine Federacija bilježila suficit od 109,8 miliona KM.

Finansijski sunovrat od preko pola milijarde maraka za samo godinu dana, kako ističu ekonomisti sa kojima se Faktor konsultovao, direktna je posljedica makroekonomskih makaza, gdje su prihodi pali za 140 miliona KM, dok su rashodi neopravdano skočili za čak 489 miliona KM.

Ključni problem leži u tome što se ova ogromna rupa i tekuća likvidnost pokrivaju masovnim novim zaduživanjem od skoro dvije milijarde KM, dok se u razvoj i trajnu javnu infrastrukturu ne ulaže gotovo ništa.

Prema dostavljenom obrascu za period od 1. januara do 30. septembra 2026. godine, za nabavku stalnih sredstava, odnosno investicije, planirano je ukupno 136.975.128 KM, a realizirano 9.032.928 KM.

To znači da je realizirano svega 6,6 posto planiranih investicija.

Dok se Vlada FBiH u prvih devet mjeseci ove godine zadužila za gotovo dvije milijarde KM, za nabavku stalnih sredstava potrošeno je svega 9,17 miliona KM.

Admir Čavalić, predsjedavajući Odbora za budžet i finansije Zastupničkog doma Parlamenta Federacije BiH, za Faktor ističe da je očekivano da su kapitalni izdaci u Federaciji BiH niski, jer budžet nije razvojni, nego je potrošački.

 - Nažalost, najviše izdataka ide na socijalna davanja i vraćanje kredita. Loše planiranje Ministarstva finansija FBiH je uzrok visokog deficita - ističe Čavalić.

Istovremeno, rashodi su premašili prihode za 519,6 miliona KM, a za otplatu dugova izdvojeno je još 822,3 miliona KM.

Federacija Bosne i Hercegovine je za devet mjeseci ove godine potrošila znatno više novca nego što ga je prikupila. Prihodi su iznosili 4,62 milijarde KM, dok su rashodi dostigli 5,14 milijardi KM.

Tako je nastao manjak od oko 520 miliona KM, a kada se uračunaju i ulaganja u stalna sredstva, ukupni deficit iznosi 528,7 miliona KM.

To je jedan od najvažnijih podataka iz izvještaja o izvršenju Budžeta FBiH za period od 1. januara do 30. septembra 2026. godine.

Posebno je zanimljivo poređenje s istim periodom prošle godine, kada je Federacija imala višak prihoda nad rashodima od 109,8 miliona KM. Za samo godinu dana finansijski rezultat prešao je, dakle, iz plusa u minus veći od pola milijarde maraka.

Prihodi su u odnosu na isti period prošle godine manji za oko 140 miliona KM, dok su rashodi veći za približno 489 miliona KM. Drugim riječima, novca je prikupljeno manje, a potrošeno znatno više.

Od ukupno 4,62 milijarde KM prihoda, najveći dio čine porezi - 4,37 milijardi KM.

Među njima su najznačajniji doprinosi za socijalnu zaštitu, u iznosu od 2,43 milijarde KM, te prihodi od indirektnih poreza, koji su iznosili oko 1,85 milijardi KM.

To praktično znači da se budžet Federacije najvećim dijelom puni novcem koji se prikuplja kroz doprinose i poreze, odnosno kroz rad građana i potrošnju.

Mnogo lošije stoje neporeski prihodi. Od planiranih 674,9 miliona KM, do kraja septembra prikupljeno je svega 218 miliona KM, odnosno 32,3 posto.

Posebno je podbacila stavka prihoda od poduzetničkih aktivnosti i imovine. Umjesto planiranih 455,9 miliona KM, ostvareno je 119,75 miliona KM.

Zanimljiv je i podatak o prihodima od dividendi i udjela u profitu javnih preduzeća i finansijskih institucija. Planirano je 20 miliona KM, a ostvareno oko 1,55 miliona KM.

Dakle, dok se od građana i privrede kroz poreze i doprinose prikupljaju milijarde, pojedine druge budžetske stavke ostaju daleko ispod planiranog iznosa.

Najveći dio rashoda čine tekući i kapitalni transferi. Za njih je u devet mjeseci izdvojeno 4,53 milijarde KM, što je oko 88 posto ukupnih rashoda.

Samo za transfere pojedincima potrošeno je gotovo četiri milijarde KM. U toj kategoriji najveća stavka su isplate po osnovu penzijskog osiguranja, za koje je evidentirano 3,24 milijarde KM.

Za vojne invalide, ratne-vojne invalide i porodice poginulih branilaca izdvojeno je 238,7 miliona KM. Za osobe sa invaliditetom koje imaju status neratnih invalida isplaćeno je 244,9 miliona KM, dok je za raseljena lica izdvojeno 17,2 miliona KM.

To su izdaci koji se odnose na prava i podršku građanima i koji predstavljaju veliki dio budžetskih obaveza.

Međutim, kada se pogleda ukupna struktura potrošnje, jasno je da za druge namjene, posebno za ulaganja u infrastrukturu i opremu, ostaje znatno manje novca.

Za subvencije privatnim preduzećima i poduzetnicima isplaćeno je 110,3 miliona KM, odnosno 47,9 posto planiranog iznosa. Javnim preduzećima doznačeno je 48,9 miliona KM, što je 56,7 posto plana.

Za nabavku opreme izdvojeno je oko 5,96 miliona KM, za građevine 1,25 miliona KM, a za stalna sredstva u obliku prava oko 1,44 miliona KM. Za rekonstrukciju i investicijsko održavanje potrošeno je nešto više od pola miliona KM.

Ovo su podaci koji otvaraju pitanje koliko se zaista realizuju planirana ulaganja iz federalnog budžeta. Nije dovoljno da se novac planira, važno je i da se projekti provedu, a sredstva potroše za ono za šta su namijenjena.

Treba razlikovati ove izdatke od kapitalnih transfera. Za njih je izdvojeno 164,1 milion KM od planiranih 461,5 miliona KM, odnosno 35,6 posto. Od toga je za kapitalne transfere javnim preduzećima isplaćeno gotovo 125 miliona KM.

Dok su investicije na veoma niskom nivou realizacije, Federacija je u prvih devet mjeseci ostvarila gotovo dvije milijarde KM novih zaduženja, tačnije 1,97 milijardi KM. To je 84,3 posto iznosa planiranog za cijelu godinu.

Najveći dio odnosi se na dugoročno zaduživanje, iz kojeg je ostvareno 1,75 milijardi KM. Od toga je oko 1,54 milijarde KM došlo iz inostranog zaduživanja, dok je domaće dugoročno zaduživanje iznosilo 194,8 miliona KM.

Pored toga, Federacija se kratkoročno zadužila za još 223,6 miliona KM. Riječ je uglavnom o zaduživanju na domaćem tržištu, uključujući trezorske zapise.

S druge strane, za otplatu dugova izdvojeno je 822,3 miliona KM. Kada se od novih zaduženja oduzme novac vraćen kroz otplate, dobije se neto zaduživanje od oko 1,15 milijardi KM.

Jednostavnije rečeno, Federacija je u devet mjeseci uzela gotovo dvije milijarde KM novih pozajmica, a vratila nešto više od 822 miliona KM. Njena zaduženost se po toj osnovi povećala za oko 1,15 milijardi KM.

Za kamate je u istom periodu plaćeno 189,8 miliona KM. To je novac koji odlazi na cijenu ranije i sadašnje zaduženosti, a ne na nove puteve, škole, bolnice ili drugu infrastrukturu.

U izvještaju se na kraju iskazuje ukupan finansijski rezultat od 598,1 milion KM. Taj podatak, kako isitču ekonomski stručnjaci, na prvi pogled može djelovati kao da je Federacija ostvarila višak novca. Međutim, to nije budžetski suficit ostvaren prihodima.

U obračun ulaze i primici od zaduživanja, kao i otplate dugova i druge finansijske transakcije. Zato se ovaj iznos ne može predstavljati kao novac koji je ostao u budžetu nakon što su plaćene sve obaveze.

Stvarna slika redovnih prihoda i rashoda pokazuje deficit od 519,6 miliona KM, odnosno 528,7 miliona KM kada se uračuna neto nabavka stalnih sredstava.

Podaci za prvih devet mjeseci tako pokazuju da se Federacija suočava s rastom rashoda, slabijom naplatom dijela prihoda i velikim oslanjanjem na novo zaduživanje.

Istovremeno, realizacija planiranih ulaganja u stalna sredstva ostala je na svega 6,7 posto.

Građanima je, na kraju, najvažnije pitanje šta od tolikog budžeta i tolikog zaduživanja ostaje kao konkretan rezultat. Jer milijarde maraka prolaze kroz budžet, ali ulaganja koja bi trebala donijeti vidljive promjene u svakodnevnom životu ostaju na veoma niskom nivou.